Lokalitet Đurine ćelije: Nastavljena arheološka iskopavanja dala značajne rezultate

U organizaciji Narodnog muzeja u Aranđelovcu, na lokalitetu Đurine ćelije u Manojlovcima (opština Topola), od 21. jula do 1. novembra 2014, vršena su arheološka iskopavanja, započeta 2013. godine.

Đurine ćelije - ekipa

Arheoločku ekipu su činili rukovodilac radova doc. dr Dejan Radičevića sa Filozofskog fakulteta u Beogradu, Vladan Milivojević, kustos Muzeja u Aranđelovcu, Dragan Ćirković i Jovana Nenadović, apsolvent arheologije.

Iskopavanja su potvrdila narodno predanje, zabeleženo još od starijih istraživača, da se na ovom mestu nalaze ostaci nekog manastira. U turskim defterima 16. veka, u selu Jarmenovcima (u susedstvu Manojlovaca) navode se dva manastira, Sveti Nikola i Sveti Arhangel, tako da su na Đurinim ćelijama, sasvim sigurno, pronađeni ostaci jedne od ovih rudničkih svetinja.

Do sada su istraženi: manastirska crkva, delovi konaka i manje površine u manastirskoj porti.

Crkva je manja jednobrodna građevina sa polukružnom apsidom na istoku i naknadno prizidanom pripratom na zapadoj strani, ukupnih dimenzija 10 h 4,90 m. Bila je zasvedena poluobličastim svodom i pokrivena krovom na dve vode. Podnica crkve je od kamenih ploča nepravilnog oblika, na kojoj se jasno uočava ležište za gredu nekadašnjeg drvenog ikonostasa. U oltaru je otkrivena zidana stopa na kojoj je stajala kamena ploča časne trpeze, takođe pronađena tokom istraživanja. Sačuvana je cela niša za vršenje proskomidije sa ograđenim otvorom za oticanje vode. U centralnom delu naosa je okrugla amvonska ploča od mermera.

Đurine ćelije 4

Đurine ćelije 3

Od posebnog značaja je to da su se na zidovima crkve, na pojedinim mestima očuvanim do visine od 2,5 m, sačuvale velike površine živopisa, čiji su fragmenti u većim količinama pronalaženi i u šutu tokom istraživanja. Na apsidalnom zidu delimično je očuvana kompozicija ”Služba arhijereja Agnecu”, dok su se u đakonikonu, ispod proskomidije i na južnom zidu naosa, održale donje zone živopisa – dekorativni sokl. Prema preliminarnim procenama, reč je o fresko-slikarstvu nastalom početkom 15. veka, koje se po svom umetničkom kvalitetu može svrstati u značajnija ostvarenja svoga vremena. Ujedno, ovo je i vreme nastanka manastira.

Đurine ćelije 2

Neposredno pored crkve istraživani su ostaci manastirskog konaka, građevine koja u osnovi ima 10,30 h 11,30 m, sa nekoliko prostorija u prizemlju i na spratu. Prikupljeno je dosta pokretnih nalaza (turskog i ugarskog novca, trpezne i kuhinjske grnčarije, keramičkih pećnjaka, metalnih noževa i katanaca, gvozdena udica, delova kandila, predmeta od kosti…), koji svedoče o životu u okviru ovog manastira, ali i na osnovu kojih je moguće odrediti i vreme njegovog napuštanja, a to je Velika seoba Srba, 1690. godine.

Đurine ćelije 1

Rezultati istraživanja bez sumnje su značajni, ali nametnulo se pitanje šta činiti dalje i kako zaštiti otkriveni živopis. Tim povodom, na sastanku koji je 9. septembra održan na lokalitetu, kome su prisustvovali: Njegovo Preosveštenstvo episkop žički gospodin Justin, predsednik i potpredsednik Opštine Topola, stručnjaci Republičkog i Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kragujevcu, odlučeno je da se naredne, 2015. godine, izvrši konzervacija fresaka i restauracija hrama, te da se otkrivena crkvena građevina do proleća privremeno zaštiti i pokrije. Uz planirani nastavak arheoloških radova sa spoljne strane crkve, koje bi izveo Narodni muzej u Aranđelovcu, konzervaciju živopisa obavio bi Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, dok bi nadležni Zavod u Kragujevcu preuzeo poslove konzervacije i restauracije same crkvene građevine. Finansijsku podršku pružila bi Opština Topola, a nadamo se da će i Ministarstvo kulture i informisanja prepoznati značaj ovog projekta, kao što je to učinilo 2014. godine, sufinansirajući arheološka istraživanja.

(Tekst i fotografije: Vladan Milivojević, kustos Muzeja u Aranđelovcu)