Kamena industrija sa neolitskog lokaliteta Rug Bair – V. Dimitrovska

Kamena industrija sa neolitskog lokaliteta Rug Bair

Vasilka Dimitrovska, Kamena industrija sa neolitskog lokaliteta Rug Bair, Republika Makedonija, Centar za naučno istražuvanje i promocija na kulturata – HAEMUS, Skopje, 2013.

157 str. / 17.4 MB / Creative Commons

Zaključak knjige:

Ovim radom su obuhvaćeni nepublikovani kameni nalazi iz jedne sonde sa iskopavanja Rug Baira 1970. godine, smešteni u Muzeju i Zavodu grada Štipa. Napravljen je pokušaj da se preko ovog tipa materijala dobije što sveobuhvatnija slika o sirovinskim, tehničkim i tipološkim osobenostima neolitske kamene industrije, kao i njenim odnosima sa srodnim istovremenim industrijama.

    Rug Bair je srednjeneolitsko naselje locirano u Ovčepolskoj kotlini, na prvom rečnom platou iznad reke koja je tekla kroz lokalitet. Arheozoološka, arheobotanička i palinološka istraživanja u okviru ovog regiona ukazuju da je populacija živela u toplim i vlažnim klimatskim uslovima. Ekonomski razvitak se zasnivao na poljoprivredi, stočarstvu i sakupljanju plodova divljih vrsta biljaka od kojih su neke danas kultivisane na teritoriji Makedonije. Plodna zemlja je omogućavala intenzivnu zemljoradnju, što je potvrđeno paletom zrna žitarica pronađenih tokom arheoloških iskopavanja. U neposrednoj blizini su bili brdski pašnjaci na kojima su dominirale niske trave, a u široj okolini naselja nalaze se planinski masivi sa šumskim prostranstvima koja su omogućavala skupljanje građevinskog i ogrevnog drva, kao i lov. Ogromna količina i raznovrsnost ornamentisanih keramičkih posuda upućuje da je grnčarski zanat bio dosta razvijen i tehnički usavršen. Ornamentalni otisci, koji se sreću na dnu nekih posuda, ukazuju na postojanje tkalačkog zanata.

    Svi predmeti od kamena sa lokaliteta Rug Bair kod s. Gorobinci (Sveti Nikole) su bili podeljeni u tri osnovne grupe: okresana (chipped), glačana (ground stone) i abrazivna oruđa (grind/abrasive stone). Na artefaktima su geolozi makroskopskim pregledom izvršili petrološko određivanje sirovinskog materijala. Prema rezultatima ovih analiza, utvrđeno je prisustvo 19 različitih sirovina: 16 kod okresanih alatki i 4 kod glačanog i abrazivnog oruđa. Raspon sirovine obrađene u ovom radu, koje su korišćene u izradi oruđa na lokalitetu Rug Bair, uslovljen je materijalom koji potiče iz jedne sonde. Možda sirovine nisu bile raznovrsne na celom lokalitetu, i možda je smanjena raznovrsnost rezultat poznavanja sirovina od strane majstora iz Rug Baira koji su koristili samo određenu vrstu kamena za određenu vrstu oruđa.

    Rug Bair se nalazi u blizini Kratovsko-zletovske oblasti koja je u Makedoniji poznata kao region koji obiluje stenama vulkanskog porekla. Stanovnici lokaliteta su skupljali sirovine za dobijanje kamenih alatki, potrebnih da upotpune ekonomiju jedne male neolitske zajednice, u svom bliskom okruženju. U skladu sa situacijom na terenu, može se zaključiti da su u neolitu gotovo sve sirovine za okresane i glačane alatke, kao i za abrazivno oruđe, mogle biti pronađene i eksploatisane u širem arealu Rug Baira, što ih čini dostupnim i drugim praistorijskim nalazištima u ovom regionu.

    Za glačane alatke i abrazivna oruđa sa Rug Baira su bile odabirane sirovine koje prema karakteristikama odgovaraju tačno osmišljenom načinu upotrebe. Pronađen je samo jedan primerak tesle i to od serpentinita, pa se ne zna sa sigurnošću kakve je sve sirovine upotrebljavala populacija sa Rug Baira za ovaj tip oruđa. Za glačalice i bruseve su se koristili peščari, za rastirač – andezit, a za žrvnjeve – bazalt. Geološka karta R. Makedonije i terenska ispitivanja ukazuju na to da su se sirovine mogle skupljati u okolini naselja, što nam omogućava da u budućnosti na terenu proverimo i potvrdimo njihovo lokalno poreklo.

    Za okresane alatke se najviše upotrebljavao kalcedon, koji je bio i najdostupnija sirovina, a po frekvenciji upotrebe se u ovoj grupi takođe ubrajaju kvarc, kvarcit, jaspis i tahilit. Ove sirovine su prisutne kod najvećeg broja jezgara, alatki, neretuširanih odbitaka i otpadaka tehnološkog procesa okresivanja na Rug Bairu. Prisustvo kortikalnih i rejuvenacionih artefakata svedoči da se tehnološki proces dobijanja alatki najverovatnije obavljao na samom lokalitetu. Pretpostavka je da su sirovine za okresane alatke na Rug Bairu lokalnog porekla i da većinom potiču iz regiona u blizini Češinova-Spančeva, Kočansko, gde i danas postoji savremeni rudnik sa poznatim ležištama kalcedona, opala, opaliziranog tufa, opalske breče i opaliziranog drveta.

    U zbirci je nekoliko retuširanih alatki napravljenih od kalcedona boje meda i sa belim pegama, poluprozračanog i kvalitetnog u svakom smislu, poznatog u arheološkoj literaturi kao balkanski kremen. Značaj ovog tipa sirovine je to što ga neki struč-njaci ubrajaju u elemente koji determinišu najranije procese neolitizacije na Balkanu.

    Rezultati tehnološko-tipološke analize okresanih artefakata sa lokaliteta Rug Bair pokazuju da su retuširana sečiva, retuširani odbici, strugači i postruške najdominantniji tipovi oruđa. Zajednička karakteristika svih njih je upotreba direktnog, kontinuiranog i polustrmog retuša. Navedeni faktori za okresane alatke definišu ovu srednjeneolitsku zbirku, a nalazi se uklapaju u osnovnu tipološku šemu postavljenu za neolit Balkana.

    Svako novo saznanje, uključujući i kameni materijal, može da nam pomogne da preciznije odredimo mesto industrije Rug Baira u neolitu Jugoistočne Evrope. Novi podaci mogu doprineti daljem razjašnjavanju, u regionalnom kontekstu, određenih procesa koji su se odvijali u neolitu na teritoriji Republike Makedonije i Balkana.

    Doba su dobijala nazive po meterijalu od koga je bilo izrađeno oruđe. Kameno doba znači da ima kameno oruđe. Međutim, keramika je uvek bila najmerodavnija za kulturno-hronološko definisanje. Analiza oruđa ne može da pruži precizno datovanje, ali zato može da rasvetli ekonomsku pozadinu određene kulture: odakle su dobavljane sirovine, kako su sirovine prikupljane, kako i gde se oruđe proizvodilo, za šta se koristilo, kako se koristilo (da li je bilo drški za sečica, od čega su bile napravljene, da li je postojalo kompozitno oruđe…). Danas se u svetu rade uglavnom ovakva ispitivanja pošto je hronologija najvećim delom razjašnjena.

    Mali broj artefakata od kamena u neolitskim zbirkama sa teritorije Republike Makedonije je rezultat, pre svega, nepoznavanja litičkog materijala, odsustva prosejavanja i flotacije, kao i ličnog izbora istraživača koji će od nalaza da zadrži u zbirci. Kamene alatke nisu do sada bile predmet detaljnijih analiza u makedonskoj arheologiji, a neolit ili mlađe kameno doba u Makedoniji, se još uvek identifikuje isključivo pomoću keramičke produkcije.

PREUZMITE KNJIGU